Cu Làng Cát
Từ Davos, Thủ tướng Đức Friedrich Merz thừa nhận châu Âu đang tự bào mòn sức cạnh tranh bằng chính những lớp quy định do mình tạo ra. Đức tăng trưởng vỏn vẹn 0.2% năm 2025, dự báo 2026 tụt còn 0.6% so với dự đoán 1,2%. Giá điện leo thang, nhà máy cắt giảm hàng chục nghìn việc làm, còn doanh nghiệp chìm trong mê cung thủ tục kéo dài suốt nhiều năm.
Phát biểu chấn động từ diễn đàn Davos
Ngày 22-1-2026, tại Diễn đàn kinh tế thế giới ở Davos, Friedrich Merz bước lên bục phát biểu. Ông vừa giữ ghế thủ tướng Đức chưa đầy tám tháng. Giọng ông bình tĩnh nhưng từng câu từng chữ như dao cắt. Merz nói trước hàng trăm lãnh đạo doanh nghiệp và chính phủ lớn nhất hành tinh, cả Đức lẫn châu Âu đã lãng phí một tiềm năng tăng trưởng khổng lồ. Lý do? Hàng loạt năm trì hoãn cải cách, cộng với những quy định siết chặt tự do kinh doanh và trách nhiệm cá nhân đến mức thừa thãi.
Merz khẳng định Liên minh châu Âu từng đặt mục tiêu xây dựng khu vực kinh tế cạnh tranh nhất hành tinh qua thị trường chung. Kết quả lại ngược hẳn. Châu Âu giờ đây trở thành nhà vô địch thế giới về quản lý quá mức. Câu nói ấy vang lên như lời cảnh tỉnh giữa một hội nghị vốn quen với những phát biểu lịch sự, vòng vo.
Merz không dừng lại ở chỉ trích. Ông tuyên bố chính phủ Đức sẽ thay đổi ngay lập tức. An ninh và khả năng dự đoán phải đặt lên trên quy định thừa và sự cầu toàn vô ích. Quan liêu phải cắt giảm mạnh tay.
Chỉ ba tuần sau, Merz triệu tập hội nghị đặc biệt của các lãnh đạo Liên minh châu Âu vào ngày 12-2-2026. Mục tiêu rõ ràng, vạch ra hướng đi mới trước khi quá muộn. Phát biểu của ông không phải lời nói suông của một chính trị gia mới nhậm chức. Đó là tiếng chuông báo động từ người đứng đầu nền kinh tế lớn nhất châu Âu, nơi mà mọi biến động đều ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm triệu người.
Những gánh nặng tích tụ từ quy định thừa
Số liệu thống kê không khoan nhượng. Năm 2025, tổng sản phẩm quốc nội của Đức chỉ tăng 0.2%. Sau hai năm suy giảm liên tiếp, con số ấy gần như đứng yên. Dự báo cho năm 2026 ban đầu là 1.2% nhưng đã bị cắt một nửa xuống còn 0.6% vì cú sốc giá năng lượng từ xung đột Trung Đông.
Tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Đức dao động chỉ ở mức 0.5%. So với trung bình Liên minh châu Âu, Đức đang tụt lại khoảng 1.8% mỗi năm trong nửa thập kỷ qua.
Nguyên nhân sâu xa nằm ở chính sách nội tại. Chuyển dịch năng lượng xanh được đẩy nhanh nhưng lưới điện nhiều nước châu Âu không theo kịp. Công nghiệp nặng phải đối mặt chi phí điện cao kỷ lục
Các nhà máy ô tô lớn liên tục cắt giảm hàng chục nghìn việc làm. Porsche, Mercedes, Volkswagen đều thông báo kế hoạch sa thải quy mô. Trong khi đó, quy định môi trường, an toàn, thuế má và thủ tục hành chính dày đặc khiến doanh nghiệp mất hàng trăm giờ mỗi năm để tuân thủ.
Merz chỉ ra đúng vấn đề. Liên minh châu Âu không bị kẻ nào từ bên ngoài đánh sập. Nó đang tự siết cổ mình bằng những sợi dây quy định mà chính nó tự thắt. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen từng phải lên tiếng kêu gọi người dân giảm lái xe, tiết kiệm điện, làm việc tại nhà nhiều hơn.
Bà nói năng lượng rẻ nhất chính là năng lượng mà chúng ta không sử dụng. Lời kêu gọi ấy xuất phát từ khủng hoảng giá dầu và khí đốt leo thang sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa một phần.
Người dân châu Âu nghe những lời ấy mà lòng nặng trĩu. Họ thấy hóa đơn điện tăng vọt, thấy nhà máy đóng cửa, thấy thanh niên tốt nghiệp đại học phải rời bỏ quê hương tìm việc ở Mỹ hay châu Á.
Merz không né tránh. Ông thừa nhận châu Âu đã chọn con đường cầu toàn hóa mọi thứ, từ môi trường đến lao động, từ an ninh mạng đến an toàn thực phẩm. Kết quả là chi phí sản xuất cao, tốc độ đổi mới chậm, khả năng cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc ngày càng giảm sút.
Con đường thay đổi và những lựa chọn khó khăn
Merz không kêu gọi tan rã Liên minh châu Âu. Ông muốn cứu nó. Ông đề nghị ưu tiên ba việc, giảm quan liêu, tăng đầu tư quốc phòng, và khôi phục sức cạnh tranh thực sự của thị trường chung. Ông nhắc lại rằng thị trường chung ban đầu được xây dựng để doanh nghiệp tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn liếng. Giờ đây nó bị chôn vùi dưới hàng nghìn trang quy định mới mỗi năm.
Nếu châu Âu không thay đổi, con số 0.6% tăng trưởng năm 2026 sẽ không phải là đáy. Nhiều viện nghiên cứu dự báo tiềm năng tăng trưởng dài hạn chỉ quanh quẩn 0.4%. Thất nghiệp dù hiện ở mức 3.5% nhưng có nguy cơ tăng khi ngành công nghiệp tiếp tục co lại. Nợ công Đức dự kiến vượt 65.2% tổng sản phẩm quốc nội vào cuối năm 2026.
Người dân Đức và châu Âu đang chờ đợi. Họ thấy thủ tướng của mình dám nói thẳng trước diễn đàn toàn cầu. Họ cũng thấy những thách thức khổng lồ, giá năng lượng cao, lưới điện yếu, quy định dày đặc, và cạnh tranh gay gắt từ bên ngoài. Merz đưa ra lộ trình, hội nghị 12-2-2026 phải đưa ra quyết định cụ thể. Không còn chỗ cho trì hoãn.
Lịch sử cho thấy những đế chế kinh tế từng hùng mạnh cũng có lúc tự làm mình chậm lại vì quá tin vào hệ thống của chính mình. Châu Âu hôm nay đứng trước ngã ba đường. Lời Merz không còn là tiếng nói của một thủ tướng. Đó là lời nhắc nhở rằng tiềm năng khổng lồ vẫn còn đó, cần phải dám cắt bỏ những sợi dây đang trói chặt nó./.
