“Làm kẻ thù của Mĩ thì dễ biết bao; làm bạn với Mĩ mới thật là gian nan” [1]. Hồi thời 1975, báo chí miền Nam cho rằng tác giả câu nói đó là cố TT Nguyễn Văn Thiệu.
Quan sát cách chánh phủ Trump đối xử với đồng minh thân thiết Do Thái làm tôi nhớ tới câu nói trên của ông Thiệu.
■ Đe doạ?
Mới tuần rồi, trong hội nghị G7 ở Paris / Ba Lê, ông Trump nói:
“Không có Mĩ thì không có Do Thái. Không có tôi thì không có Do Thái, vì không có tổng thống nào khác sẵn sàng làm những gì tôi đã làm”.
Câu nói có quá đáng?
Khách quan mà nói, Trump có phần đúng. Mĩ đã tham chiến cùng Do Thái, không kích các cơ sở hạt nhân Ba Tư tháng 2/2026, và không có tổng thống Mĩ nào trước đây làm điều đó. Về mặt đó, Trump nói cũng có lí.
Nhưng cũng có chỗ ... quá đáng. Do Thái đã tồn tại từ 1948, trải qua nhiều cuộc chiến sanh tử (1948, 1967, 1973) mà không có Trump.
Đặt công lao cá nhân lên ngang tầm sự tồn tại của một quốc gia là một tuyên bố … ái kỉ.
Mà, hễ Trump nói gì, thì ông 'phó tướng' JD Vance phụ hoạ ngay. Lần này, JD Vance nói leo theo sếp mình và nói một cách gay gắt:
"Donald J. Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhứt trên toàn thế giới còn đồng cảm với Do Thái vào lúc này. Nếu tôi ở trong nội các Do Thái, tôi sẽ không tấn công người đồng minh hùng mạnh duy nhứt …".
Vance còn nhắc nhở rằng 2/3 võ khí phòng thủ bảo vệ Do Thái “được xây dựng bởi bàn tay người Mĩ và trả bằng tiền thuế của người Mĩ”.
Ừ, có thể đúng như vậy.
Nhưng vấn đề là cách nói, chứ không hẳn là nói cái gì.
Anh có thể bất đồng ý kiến với đồng minh, anh là kẻ văn minh, anh phải biết chọn cách nói sao cho văn minh, chứ không nên nói như tát vào mặt người ta. Nhưng Trump và Vance nói về Do Thái y như là đe doạ và bully.
JD Vance là người rất thông minh và hùng biện. Nhưng tiếc là anh ta cứ nói theo sếp, mà có người cho là ... nịnh.
Có lẽ JD Vance không có nhiều lựa chọn, ngoài việc phụ hoạ cho sếp Trump. JD Vance muốn làm tổng thống Mĩ thứ 48 và cần được Trump ủng hộ.
■ Biết nói "không"
Tôi đoán là chánh phủ Do Thái chắc bị sốc với cách nói của Trump và Vance, nhưng hình như họ chọn không phản công. Có lẽ họ cố tránh làm rạn nứt thêm quan hệ với Trump.
Trước đó, khi nghe tin thoả thuận giữa Trump và Iran/Ba Tư, Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu đã nói một câu để đời:
"Một thủ tướng Do Thái phải có bản lãnh nói ‘không’ với Tổng thống Mĩ, khi vận mệnh sanh tồn của quốc gia bị đặt lên bàn cân." [2]
Đại sứ Mĩ Mike Huckabee thì can đảm hơn JD Vance. Ông nói như phản bác Trump: “Không có Do Thái thì không có nước Mĩ — chúng ta nợ sự tồn tại của mình với những gì đã xảy ra trên vùng đất này”.
Tôi rất thích ông Mike Huckabee này. Ông năm nay 71 tuổi. Ông có cách nói nho nhã và lịch thiệp của một người văn minh. Nhìn cách ông đối phó với Tucker Carlson (một người "trở cờ" đối với Trump) mới đáng nể về khả năng biện luận ông.
Mà, đâu phải chỉ ông Huckabee phản bác, chính các nghị sĩ Cộng hòa cũng quay ra chỉ trích Vance sau phát ngôn bully đó.
Nhìn cách cặp Trump - Vance cư xử với Do Thái thật khó im lặng. Trước đây không lâu, cái cặp này cũng từng bully ông Volodymyr Zelensky (gốc Do Thái). Ấy vậy mà có nhiều người Việt cho rằng thái độ ăn hiếp của Trump - Vance là ... hợp lí!
Sự bully này làm tôi càng thấy câu nói của ông Thiệu vẫn còn nguyên giá trị: làm bạn với Mĩ quả là gian nan.
Gian nan không chỉ vì phải dựa vào sức mạnh của một siêu cường, mà còn vì phải chịu cái thế bất đối xứng trong tình bạn đó. Khi hữu sự thì cần nhau; nhưng khi bất đồng, người bạn lớn có thể nhắc nợ, kể công, thậm chí nói như thể sự tồn tại của đồng minh là ân huệ riêng của mình!
Nói là một đồng minh thân thiết mà lại lên giọng điệu chủ nợ và con nợ! Làm bạn với Mĩ có thể là cần thiết; nhưng nếu muốn tình bạn đó không trở thành lệ thuộc, người lãnh đạo phải đủ bản lãnh để vừa biết cám ơn Hoa Thạnh Đốn, vừa biết nói “không” như ông thủ tướng Do Thái khi quyền lợi quốc gia bị đặt lên bàn cân.
_____
[1] Nguyên văn câu này, được cho là của cố TT Nguyễn Văn Thiệu, như sau: “It is so easy to be an enemy of the United States, but so difficult to be a friend.” Ông Thiệu nói câu này vào năm 1975 sau khi bất đồng ý kiến với phía Mĩ.
Một phiên bản khác kể rằng một nhà ngoại giao Mĩ Anna Chennault gặp ông Thiệu ở Đài Loan vào tháng 4/1975. Bà Chennault nói với TT Thiệu rằng TT Ford sẵn sàng cho gia đình ông tị nạn ở Mĩ, nhưng không phải chính ông, vì ông gây ra quá nhiều tranh cãi trong dư luận phản chiến ở Mĩ; ông Thiệu đáp bằng câu: "It is so easy to be an enemy of the United States, but so difficult to be a friend.” Và ông từ chối đi định cư ở Mĩ.
Câu nói này còn có một phiên bản khác được cho là của Henry Kissinger (Bộ trưởng Ngoại giao thời TT Richard Nixon): “It may be dangerous to be America’s enemy, but to be America’s friend is fatal” (Làm kẻ thù của Mĩ đã hiểm nguy khôn lường, nhưng làm bạn với Mĩ thì chẳng khác nào tự chuốc lấy diệt vong).
[2] Nguyên văn: "An Israeli prime minister must be able to say no to the president of the United States."
